">چه شروطی را ضمن عقد می توان تعیین کرد؟ | دادگاه یار
شروط ضمن عقد زن

چه شروطی را ضمن عقد می توان تعیین کرد؟

 

شروط ضمن عقد

 

چه شروطی را ضمن عقد می توان تعیین کرد؟

اگر برای ازدواج تصمیماتی گرفته اید یا در دوران مقدماتی آن هستید، باید بدانید که با اضافه کردن بندهایی تحت عنوان شروط ضمن عقد از بروز بسیاری از مشکلات احتمالی در آینده در امان خواهید ماند. این امر تعهداتی را به همراه خواهد داشت که در شفاف سازی وضعیت تعهد طرفین بسیار تاثیرگذار است.
بسیاری از زنان درباره این شروط و تاثیرات آن در رفع مشکلات احتمالی در آینده، مطلع نیستند. در این مقاله قصد داریم شما را با مواردی که تقریباً در تمامی عقدنامه‌ها وجود دارد آشنا و به شما کمک کنیم تا با آگاهی کافی بتوانید بندهایی را به عقدنامه‌ خود اضافه کنید تا کاستی‌های قانون را در زندگی زناشویی خود،برطرف کرده یا کاهش دهید.

 

 

شروط ضمن عقد از دید قانونی

شروط ضمن عقد، تعهداتی است که در هنگام ازدواج با توافق زن و شوهر وارد مفاد قرارداد ازدواج آن‌ها می‌شود. این موارد را می‌توان در سند رسمی ازدواج قید کرد و با امضای طرفین رسمیت داد.

البته این شروط در قانون ذکر نشده‌اند و با آگاهی و اختیار طرفین در حین ازدواج و یا پس از آن تعیین می شوند. بر اساس قانون مدنی و فقه اسلامی، ازدواج قراردادی است که در آن حقوق و تکالیف زوج و زوجه متفاوت است. با امضای سند ازدواج، زن بخشی از حقوق مدنی و معنوی خود مانند: حق داشتن شغل، حق انتخاب محل زندگی و مسکن، حق سفر،حق طلاق و ولایت بر فرزندان را از دست می‌دهد اگرچه حقوق مادی همچون مهریه و نفقه به قوت خود باقی می ماند.

معمولاً از شروط ضمن عقد برای تغییر یا تعدیل آثار حقوقی ازدواج و رفع مشکلات احتمالی استفاده می‌شود. برای مثال شوهر متعهد می‌شود که جلوی سفر یا شغل زن را نگیرد، به او اجازه سفر و حضانت فرزندان را بدهد یا برای طلاق، وکالت دهد. این‌گونه شروط در صورتی که مغایر با قوانین تکمیلی باشند بر قانون برتری دارند و در صورت بروز اختلاف باید به شرط ضمن عقد عمل شود نه قانون، اما اگر خلاف  قوانین امری  باشند اعتباری ندارند.

 

 

آیا در اسناد ازدواج به شروط ضمن عقد به طور کامل اشاره شده است؟

امروزه در اسناد ازدواج، مواردی از شروط اضافی برای برطرف کردن بعضی از این نابرابری ها با عنوان شروط ضمن عقد مشخص شده است و باید به امضای دو طرف عقد برسد تا قابلیت اجرا در زمان خود را داشته باشد. اما شروط‌ کنونی در مواردی کافی به نظر نمی رسد و موارد بیشتری نیز قابل درج در سند هستند که باید با عبارات واضح، دقیق و مشخص قانونی نوشته شوند.

گاها دیده شده است بعضی از سردفتران این شروط ضمن عقد را نمی‌پذیرند و از ثبت آنها خودداری می‌کنند، اما این عمل آنها مطابق قانون نیست، چرا که طبق قانون اساسی هر نوع شرطی که مورد قبول متقاضی عقد باشد، ذکرش در عقدنامه ازدواج، بلامانع است.

 

 

مهمترین و کاربردی ترین شروط ضمن عقد

زن و مرد می توانند قبل از عقد و با توافق یکدیگر، برخی شروط را نیز به عقدنامه خود اضافه کنند که در زیر به تعدادی از آنها اشاره شده است. بهتر است قبل از افزودن این شروط به عقدنامه از یک  وکیل پایه یک دادگستری  یا مشاوره حضوری حقوقی راهنمایی های لازم را دریافت کنید.

  • حق طلاق

    در عقدنامه‌های امروزی، به زن با برخی شرایط، وکالت در طلاق داده می شود، اما می‌توان با ذکر مطلق حق وکالت در طلاق برای زن، حق طلاق را برای او جامع تر و گسترده تر کرد.

  • حق خروج از کشور

    زن می‌تواند حق خروج از کشور و وکالت در انجام کلیه امور اداری و روال قانونی را از شوهر خود دریافت کند. در صورت ذکر این شرط در عقدنامه‌ها، لازم است خانم ها توجه کنند که پس از ازدواج نیز یک وکالت بلاعزل از همسرشان برای خروج از کشور دریافت کنند، چراکه ممکن است بعضی مراجع از پذیرش عقدنامه به‌عنوان وکالت خروج از کشور خودداری کنند و اصرار به ارائه وکالت‌نامه‌ رسمی داشته باشند.

  • حق تنصیف اموال

    نصف شدن اموال زن و شوهر در عقدنامه‌ها، امری امکان پذیر است، اما هر یک از زوجین می‌توانند با تغییر و تعدیل بندهای آن، این شرط را ساده تر و به نفع خود تمام کنند.

  • حق انتخاب شغل و ادامه تحصیل

    برای جلوگیری از مشکلات احتمالی ایجاد محدودیت تحصیل برای زنان، این شرط را می توان به عقدنامه اضافه کرد. همچنین زن می تواند با توافق همسرش، رضایت بدون قید و شرط او را برای انتخاب و ادامه  شغل خود کسب کند و حق عدم رضایت در آینده را نیز از او سلب کند.

  • حق تعیین مسکن

    زوجه در هنگام عقد می‌تواند حق تعیین مسکن را به شروط ضمن عقد خود اضافه کند. در این صورت زن اختیار تعیین محل زندگی را از آن خود کرده و مرد نمی‌تواند او را مجبور به زندگی در محل دیگری کند.

  • حق حضانت فرزند

در حین عقد می توان شرط کرد که اگر در آینده زوجین صاحب فرزند شدند و طلاق اتفاق افتاد، حضانت فرزندان به عهده زن باشد و در صورت خروج از کشور نیازی به اذن پدر ندارند.

 

 

شرط خودداری از روابط جنسی ضمن عقد، جایز است؟

 آیا می‌توان ضمن عقد ازدواج شرط کرد زن و شوهر با یکدیگر رابطه جنسی نداشته باشند یا از برخی اشکال آن پرهیز کنند؟ این موضوعی است که بر سر آن اختلاف بسیار است. اختلاف اصلی در اینجاست که آیا برقراری روابط جنسی «مقتضای ذات عقد ازدواج» است یا خیر؟

اگر برقراری روابط جنسی را جزئی از طبیعت و ذات ازدواج بدانیم، شرطی که آن را ممنوع کند باطل است و ازدواج را هم باطل می‌کند. اما اگر ازدواج بدون رابطه جنسی هم طبیعی باشد چنین شرطی معتبر است. بنا به نظر دکتر ناصر کاتوزیان، تشخیص مقتضای ذات هر عقد به طرز فکر خاص مردم هر اجتماعی بستگی دارد، ممکن است جامعه‌ای در زمانی خاص امکان نزدیکی را مقتضای نکاح بداند و در زمانی دیگر از آثار فرعی ازدواج به شمار آورد.

در فقه شیعه به نظر می‌رسد دست‌کم شرط خودداری از برخی کنش‌های جنسی معتبر باشد. برای مثال برخی فقها به صحت شرط عدم دخول در ازدواج موقت حکم داده‌اند یا بنا به نظر امام خمینی (ره) دختر باکره، چه در ازدواج دائم و چه در موقت، می‌تواند شرط کند که پس از ازدواج بکارت خود را حفظ کند.

 

 

 شروط باطل کدامند؟

بعضی از شروط ضمن عقد معتبر نیستند و از بین آن‌ها، تعدادی باعث باطل‌شدن عقد ازدواج هم می‌شوند ولی بعضی از آنها نیز لطمه‌ای به عقد ازدواج نمی‌زند و فقط آن شرط اعتباری ندارد.

الف – شروط باطل کننده عقد ازدواج:

مطابق ماده ۲۳۳ قانون مدنی شروط خلاف «مقتضای ذات عقد» باطل است. منظور از خلاف مقتضای ذات این است که با طبیعت و ذات آن قرارداد [در این بخش ازدواج] منافات داشته باشد. برای مثال شرط این موضوع که طرفین ازدواج همسر یکدیگر نباشند، با ذات ازدواج در تضاد است و در صورتی که چنین شرطی در ازدواج گذاشته شود به این معناست که اصلاً منظور دو طرف ازدواج نبوده و توافقی بر سر موضوع ازدواج بین آن‌ها صورت نگرفته‌است. پس هم شرط و هم خود عقد ازدواج باطل می‌شود.

ب – شروط باطلی که مبطل ازدواج نیستند

این شروط  در ماده ۲۳۲ قانون مدنی به طور کلی به سه دسته غیرمقدور، بی‌فایده و نامشروع تقسیم شده‌اند:

 ۱ – شرط غیرمقدور: شرطی که انجام آن در توان افراد متعارف نباشد. مثلاً شرط شود که زن یا شوهر در سه روز زبان ژاپنی را به دیگری یاد دهد یا مرده‌ای را زنده کند.

۲ – شرط بی‌فایده: شرطی که در انجام آن هیچ منفعت عقلانی متصور نباشد. در اینجا تشخیص منفعت هم با عرف است. مثلا شرط شود زن یا شوهر مسافتی را با شتر بپیماید.

۳ – شرط نامشروع : شرطی که مخالف قوانین امری باشد. قوانین امری مربوط به نظم و مصلحت عمومی می‌شود و برخلاف قوانین تفسیری، افراد نمی‌توانند علیه آن‌ها توافق کنند. به طور کلی بیشتر قوانین مربوط به ازدواج جزو قوانین امری محسوب می شود. از نمونه‌های این شروط می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

شرط خیار یا شرطی که حق فسخ نکاح را به یکی از دو طرف بدهد.

• شرط شود که مرد حق طلاق نداشته باشد.

• شرط شود که ریاست خانواده با زن باشد.

• شرط شود که مرد حق ولایت و حضانت فرزندان خود را نداشته باشد.

• شرط شود که زن حق  نفقه نداشته باشد.

• شرط شود که مرد حق ندارد به رابطه خود با همسر قبلیش ادامه بدهد.

• شرط شود که زن در کارها و روابط خود کاملاً آزاد باشد.

در فقه شیعه به مواردی از شروط مخالف شرع نیز اشاره شده، برای مثال امام خمینی (ره) در تحریرالوسیله می گوید: «مثل اینکه زن شرط کند که هر وقت دلش ‍ خواست از منزل بیرون برود و هر جا که خواست برود شوهر مانع او نشود، و یا شرط کند که شوهرش حق همسری دیگرش را ندهد مثلاً با او نخوابد.»

بسیاری از فقها شرط به اینکه مرد همسر دیگری اختیار نکند را هم از جمله شروط باطل می‌دانند و در واقع آن را مثال اصلی چنین شرطی ذکر کرده‌اند. برای مثال محمدحسن نجفی در شرائع می‌نویسد: «اگر شرط خلاف مشروعی کند. مثلاً بر سر او زن نگیرد یا با کنیزانش آمیزش جنسی نکند، شرط باطل است ولی عقد و مهریه صحیح است.» شهید اول هم در لمعه می‌نویسد: «اگر شرط مخالف شرع شود شرط باطل و عقد و مهریه صحیح است، مانند اینکه شرط کند سرش زن نگیرد». با این همه در مورد بطلان چنین شرطی چه از نظر مذهبی و چه از نظر قانونی تردید و اختلاف نظر است.