صلاحیت قیم بودن

چه کسانی صلاحیت قیم بودن دارند؟

بر حسب شرایط گاهی اداره امور بعضی از کودکان به کسانی که به عنوان قیم منصوب می شوند، سپرده می‌شود. در قانون به جز کودکانی که پدر یا جد پدری ندارند، ممکن است برای محجورین (محجور شخصی است که نمی‌تواند اموال خود را اداره کند) هم قیم تعیین شود. بنابراین شخصی که صلاحیت قیمومیت داشته باشد به تقاضای دادستان از طرف دادگاه به عنوان قیم برای محجور انتخاب می شود.

 

مهم است که بدانیم چه کسانی صلاحیت قیم بودن دارند و اختیارات آنها طبق قانون شامل چه مواردی است؟ در این مقاله شرایط قیمومیت و حدود اختیارات قانونی این افراد بررسی شده است.

 

قیم کیست؟

قیم به کسی می گویند که در صورت نبودن ولی خاص ( پدر و جد پدری و وصی منصوب از طرف یکی از آنان )، از طرف دادگاه برای سرپرستی و اداره امور محجور و نگهداری اموال او منصوب می شود.

 

قیمومیت وظیفه و جایگاهی است که از طرف قاضی به قیم برای سرپرستی و اداره امور محجور، واگذار می شود. در این شرایط دادگاه بر قیم نظارت خواهد داشت .

قیم

 

شرایط قیم

در صورتی که طفل صغیری مسلمان باشد و برای او قیم انتخاب ‌شود، قیم او نیز باید مسلمان باشد.

قیم باید دارای اهلیت کامل، صلاحیت اخلاقی و قابل اعتماد باشد.

 

اولویت در قیمومیت

اولویت در قیمومیت با خویشاوندان است البته در صورتی که صلاحیت لازم برای قیم شدن را داشته باشند. در این شرایط، دادگاه یک یا چند نفر از آنان را به سمت قیمومت تعیین خواهد کرد. در میان خویشاوندان محجور، پدر یا مادر شخص تا زمانی که شوهر ندارد، در صورت داشتن صلاحیت بر دیگران مقدم است و نیز در صورت محجور شدن زن، شوهر زن با داشتن صلاحیت برای قیمومت بر دیگران مقدم است. بر اساس ماده ۱۲۳۳ قانون مدنی:

«زن نمی‌تواند بدون رضایت شوهر خود سمت قیمومت را قبول کند.»

 

 

چه کسانی صلاحیت قیم بودن ندارند؟

۱) کسانی که خود تحت ولایت یا قیمومت هستند.

 

۲) کسانی که به علت ارتکاب جنایت یا یکی از جنحه‌های ذیل به موجب حکم قطعی محکوم شده باشند: سرقت،  خیانت در امانت،  کلاهبرداری، اختلاس، هتک ناموس یا منافیات عفت، جنحه نسبت به اطفال و ورشکستگی به تقصیر.

 

۳) کسانی که حکم ورشکستگی آنها صادر شده و هنوز عمل ورشکستگی آنها تصفیه نشده است.

 

۴)  کسانی که معروف به فساد اخلاقی باشند.

 

۵) کسی که خود یا اقربای طبقه اول او دعوایی بر محجور داشته باشد.

 

قیم

 

وظایف قیم

قیم می‌تواند در اموال منقول دخل و تصرف داشته باشد، اما نسبت به اموال غیرمنقول مسئله متفاوت است و باید با اجازه دادستان در آن دخل و تصرف کند. هنگامی که فرد صغیر به سن بلوغ برسد، تمامی اموال از قبیل منقول و غیرمنقول به او تعلق می‌گیرد و اگر در خصوص رفتار و عملکرد قیم خود شکایتی داشته باشد مبنی بر اینکه این شخص مصلحت را رعایت نکرده است، می‌تواند به مراجع قانونی شکایت کند. همچنین در چنین شرایطی، قیم نیز با ارائه مدارکی می‌تواند ادعا کند که در نگهداری از اموال، مصلحت را رعایت کرده است. ماده ۱۲۳۵ قانون مدنی مقرر می‌کند:

 

 «مواظبت شخص مولی‌علیه و نمایندگی قانونی او در همه امور مربوطه به اموال و حقوق مالی او با قیم است.»

 

برای چه کسانی قیم تعیین می شود؟

طبق ماده ۱۲۱۸ قانون مدنی، برای اشخاصی با ویژگی های زیر قیم تعیین می‌شود:

 

۱)  برای صغاری که ولی خاص ندارند.

 

۲)  برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها بوده و ولی خاص نداشته باشند.

 

۳)  برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها نباشد.

 انتصاب قیم در صورتی انجام می‌شود که حکم حجر (یعنی نداشتن صلاحیت برای اعمال حقی که شخص آن را دارا شده است) به واسطه انقضای مدت تجدیدنظرخواهی یا صدور حکم دادگاه تجدیدنظر به حجر، صادر و اعلان شده است.

 

۴) برای صغاری که ولی خاص ندارند، یعنی دختر زیر نه سال و پسر زیر پانزده سال در صورتی که پدر یا جد پدری یا وصی منصوب از سوی آنها وجود نداشته باشد.

وصی نیز از سوی پدر یا حسب مورد جد پدری انتصاب می شود. به این صورت که: «هر یک از پدر و جد پدری بعد از وفات دیگری می تواند برای اولاد خود که تحت ولایت او می باشند، وصی معین کند تا بعد از فوت خود در نگهداری و تربیت آنها مواظبت کرده و اموال آنها را اداره نماید.»

لازم به ذکر است هیچ یک از پدر و جد پدری نمی تواند با حیات دیگری برای مولی علیه خود وصی معین کند.

 

۵) کودکان سر راهی که هویتی از پدرشان در دسترس نیست، در حکم صغاری هستند که ولی خاص ندارند و برای آنها قیم نصب می شود.

 

۶) فرزند نامشروع  در حکم صغاری هستند که ولی خاصی ندارند و برای آنها قیم تعیین می شود.

 

۷) برای مجانین ( کسی که فاقد تشخیص نفع و ضرر و حسن و قبح است. احراز جنون با دادگاه است ) که جنون آنها متصل به زمان صغر آنها بوده و ولی خاص نداشته باشند.

 

۸) برای اشخاص غیر رشید (شخصی که نمی تواند نفع و ضرر خود را تشخیص دهد) که عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها بوده.

 

۹) برای مجانین که جنون آنها متصل به زمان صغر آنها نباشد.

 

۱۰) برای اشخاص غیر رشید که عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها نباشد.

صلاحیت قیم

 

قبول و عدم قبول قیم از قیمومیت

قیم باید ظرف مدت سه روز پس از ابلاغ با رعایت مسافت، قبول یا عدم قبول قیمومت را به دادستان اطلاع دهد و اگر در این مدت قبول و عدم قبول قبول قیمومیت خود‌ را اطلاع نداد یا نپذیرفت، دادستان دادگاه را برای تعیین فرد دیگری به سمت قیمومت مطلع می‌کند. هرگاه قبل از تعیین قیم جدید، شخصی که قبلاً به قیمومت معین شده قبول قیمومت را به دادستان اطلاع دهد، شخص دیگری معین نخواهد شد.

 

چه دادگاهی مسئول رسیدگی به امور قیمومیت است؟

بر اساس ماده ۴۸ قانون امور حسبی، امور قیمومت راجع به دادگاه شهرستانی است که اقامتگاه محجور در حوزه آن دادگاه است و اگر محجور در ایران اقامتگاه نداشته باشد، دادگاهی که محجور در حوزه آن دادگاه سکنی دارد، برای امور قیمومت صالح است.

 

دادگاه می‌تواند بر حسب شرایط قیم موقت را به سمت قیم دائم یا فرد دیگری را برای این امر به عنوان قیم دائم منصوب کند. اعمالی که قیم موقت برای نگهداری از دارایی‌ها و هزینه‌های نگهداری اموال محجور تا تحویل امور محجور به قیم دائم انجام می‌دهد، نافذ است.