">دستورالعمل ساماندھی زندانیان و کاھش جمعیت کیفری زندان ھا | دادگاه یار

دستورالعمل ساماندھی زندانیان و کاھش جمعیت کیفری زندان ھا

دستورالعمل ساماندھی زندانیان و کاھش جمعیت کیفری زندان ھا

١٣٩٨/۶/۶ –  ٩٠٠٠/٧٠٠٩۶/١٠٠شماره

جناب آقای اکبرپور

رئیس محترم ھیأت مدیره و مدیرعامل روزنامه رسمی کشور تصویر دستورالعمل شماره ١٠٠/۶٩٨۵۵/٩٠٠٠ مورخ ۶/۶/١٣٩٨ ریاست محترم قوه قضائیه در خصوص «ساماندھی زندانیان و کاھش جمعیت کیفری زندان ھا» جھت درج در روزنامه رسمی به پیوست ایفادمی گردد.

مدیرکل دبیرخانه قوه قضاییه ـ دکتر محسن محدث

١٣٩٨/۶/۶ ٩٠٠٠/۶٩٨۵۵/١٠٠شماره

دستورالعمل ساماندھی زندانیان و کاھش جمعیت کیفری زندان ھا در اجرای بند ۶۴ سیاست ھای کلی برنامه ششم توسعه، مصوب ٩/۴/١٣٩۴ مقام معظم رھبری «مدظله العالی» و مقررات قانون آیین دادرسی کیفری و قانون مجازات اسلامی در زمینه حبس زدایی، «دستورالعمل ساماندھی زندانیان و کاھش جمعیت کیفری زندان ھا» به شرح مواد آتی است:

ماده١ـ اختصارات به کار رفته در این دستورالعمل به شرح زیر است:

الف ـ سازمان: سازمان زندان ھا و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور؛
ب ـ مرکز: مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه؛
پ ـ قانون آیین دادرسی کیفری: قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ١٣٩٢ با اصلاحات و الحاقات بعدی؛
ت ـ قانون مبارزه با مواد مخدر: قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب ١٣۶٧با اصلاحات و الحاقات بعدی؛
ث ـ قانون مجازات اسلامی: قانون مجازات اسلامی مصوب ١٣٩٢؛
ج ـ قانون نحوه اجرای محکومیت ھای مالی: قانون نحوه اجرای محکومیت ھای مالی مصوب ١٣٩۴؛
چ ـ سامانه: سامانه مدیریت پرونده ھای قضایی (سمپ).

ماده٢ـ به منظور کاھش صدور قرارھای تأمین کیفری منتھی به بازداشت اقدامات زیر انجام می شود:

الف ـ در خصوص اظھارنظر نسبت به قرارھای بازداشت موقت صادره، دادستان ھا یا معاونان آن ھا تا حد امکان شخصاً نسبت به ضرورت قانونی، عواقب و آثار این قرار به ویژه بر نوجوانان، جوانان، زنان، سال خوردگان، بیماران و افراد فاقد سابقه کیفری بررسی و اعلام نظر نمایند.

ب ـ قرارھای تأمین کیفری از نوع کفالت و وثیقه تا حد امکان به نحوی صادر شود که متھم فرصت کافی جھت معرفی کفیل یا تودیع وثیقه داشته باشد. در صورت تأمین قرار، وفق مقررات و خارج از وقت اداری، مرجع صادر کننده قرار یا قاضی کشیک، مکلف به پذیرش آن می باشد. دادستان ھا در اجرای «دستورالعمل فوریت ھای قضایی و نحوه عملکرد واحد کشیک مصوب ١٣٩۵ ،«مکلف اند واحد کشیک قضایی را خارج از وقت اداری و روزھای تعطیل به این امر اختصاص دھند. مرکز با ھمکاری سازمان بستر لازم را جھت ارتباط مکانیزه واحد کشیک قضایی با زندان فراھم می نماید تا بدون نیاز به اعزام زندانی، درخواست وی برای قاضی کشیک ارسال و با حضور وثیقه گذار یا کفیل در واحد کشیک و طی مراحل قانونی، دستور قضایی دائر بر آزادی متھم در بستر سامانه به زندان اعلام شود.

پ ـ مرجع صادرکننده قرار تأمین کیفری و ھمچنین رئیس زندان یا معاون وی در اجرای حکم مقرر در تبصره ماده ٢٢۶ قانون آیین دادرسی کیفری مکلف اند به منظور دسترسی متھم به کفیل یا وثیقه گذار و یا اشخاصی که برای این منظور معرفی می کند، تمھیدات لازم را فراھم نمایند.

تبصره١ـ واحد کشیک قضایی برای پذیرش کفیل یا تودیع وثیقه از مطالبه اصل پرونده خودداری نماید. مرکز مکلف است نسبت به ایجاد شبکه دسترسی واحد کشیک قضایی به پرونده و ثبت اقدامات، امکانات لازم را فراھم نماید. تا فراھم شدن بستر لازم برای تحقق این امر توسط مرکز، اوراقی از پرونده که برای اتخاذ تصمیم در این خصوص لازم است باید خارج از وقت اداری و روزھای تعطیل در دسترس قاضی کشیک قرار گیرد.

تبصره٢ـ با پیشنھاد دادستان مرکز استان و موافقت رئیس قوه قضاییه، در حوزه قضایی شھرستان حسب ضرورت و به تناسب آمار متھمان تحت قرار، واحد کشیک قضایی اختصاصی در زندان تشکیل می شود. مدیر کل زندان ھای استان مکلف است مکان مناسب برای استقرار واحد کشیک قضایی اختصاص دھد.

تبصره٣ـ در اجرای ماده ٢٢۵ قانون آیین دادرسی کیفری مرجع قضایی در زمان معرفی متھم به زندان، اطلاعات کامل قرار تأمین کیفری را به نحوی که تودیع وثیقه یا پذیرش کفیل نیازمند دسترسی به اصل پرونده نباشد، در برگ اعزام زندانی و سامانه درج می کند. در صورت عدم رعایت موارد مذکور، رئیس زندان مکلف است بلافاصله مراتب را جھت پیگیری به مرجع قضایی و سازمان منعکس نماید.

ت ـ دادستان ھا باید ترتیبی اتخاذ نمایند تا در صورت معرفی کفیل یا تودیع وثیقه در وقت اداری یا خارج از آن و فراھم بودن موجبات پذیرش تأمین، متھم به زندان معرفی نشود.

ماده٣ـ رئیس دادگستری با ھمکاری مرکز تمھیدات لازم را جھت برقراری ارتباط از طریق سامانه الکترونیکی برخط (آنلاین) فراھم می نماید تا ضمن تسریع در فرآیند احراز مالکیت، ارزیابی و توقیف ملک در وقت اداری یا خارج از آن، از اعزام متھمان به زندان جلوگیری شود. تا زمان برقراری ارتباط، تمھیدات لازم جھت استقرار کارشناسان رسمی دادگستری و نمایندگان ادارات ثبت اسناد در واحدھای قضایی و واحد کشیک اختصاصی معمول گردد.

تبصره ـ چنانچه به نظر قاضی صادرکننده قرار تأمین کیفری و یا قرار قبولی آن، ملک معرفی شده از لحاظ قیمت روز، مساحت و موقعیت، تکافوی مبلغ وثیقه را بنماید، نیازی به کارشناسی جھت ارزیابی و تقویم آن نمی باشد.

ماده۴ـ دادستان عمومی و انقلاب و سرپرستان نواحی دادسرا مکلف اند بر تمامی قرارھای صادره توسط قضات دادسرا که منتھی به بازداشت شده است از حیث تناسب قرار تأمین و امکان پذیرش آن با توجه به تأمین ھای معرفی شده از سوی متھم نظارت نمایند تا از صدور قرارھای نامتناسب یا تاخیر در پذیرش تأمین و زندانی شدن متھم جلوگیری شود. ھمچنین، لازم است ضمن بررسی روزانه آمار بازداشتی ھای دادسرا، دستورات لازم را صادر کنند. سازمان نیز موظف است در مقاطع سه ماھه، اسامی زندانیان تحت قرار را به تفکیک استان برای دادستانی کل کشور و حوزه ریاست قوه قضاییه ارسال و روند افزایش یا کاھش آنان را به نحو تحلیلی گزارش کند. دادستان کل کشور پیگیری و اقدامات لازم را جھت تعیین تکلیف وضعیت این افراد به عمل خواھد آورد.

ماده ۵ ـ طرح ھایی که منتھی به دستگیری جمعی افراد می شود صرفاً با موافقت دادستان حوزه قضایی و پس از ارائه آموزش ھای لازم به ضابطان قابل اجرا خواھد بود.

تبصره ـ دادستان کل کشور تمھیدات لازم را جھت اجرایی شدن این ماده فراھم می آورد.

ماده۶ ـ با توجه به مواد ١۵ و ١۶ قانون مبارزه با مواد مخدر، دادستان ھا مراقبت نمایند:

الف ـ افراد معتاد جز در شرایط مقرر در قانون، تحت ھیچ شرایطی به زندان معرفی نشوند؛
ب ـ از تبدیل عنوان «اعتیاد» به عنوان مجرمانه «استعمال مواد مخدر» با ھدف فراھم شدن زمینه بازداشت فرد معتاد و معرفی وی به زندان خودداری شود.

تبصره ـ دادستان کل کشور با ھمکاری معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه، پیگیری لازم را جھت توسعه مراکز مذکور در مواد ١۵ و ١۶ قانون مبارزه با مواد مخدر به عمل می آورد.

ماده٧ـ در اجرای قوانین و مقررات راجع به حبس زدایی و استفاده از تأسیسات حقوقی مفید از قبیل تعویق صدور حکم، تخفیف مجازات و معافیت از آن، نظام نیمه آزادی و مجازات ھای جایگزین حبس لازم است:

الف ـ قضات محاکم از صدور حکم به مجازات حبس در مورد افراد واجد شرایط مجازاتھای جایگزین حبس اجتناب نمایند؛
ب ـ رؤسای کل دادگستری استان ھا و دادستان ھا مراقبت نمایند تا با استفاده از ظرفیت ھای قانونی در خصوص قرارھای تأمین کیفری و مجازات جایگزین حبس، تا حد امکان از ورود افراد کمتر از ھجده سال سن، افراد فاقد پیشینه کیفری و زنان به زندان جلوگیری شود؛
پ ـ محاکم تجدیدنظر در رسیدگی به اعتراض نسبت به احکام مشتمل بر مجازات حبس، سیاست ھای تقنینی دایر به حبس زدایی را مورد توجه قرار دھند.

تبصره ـ رؤسای کل دادگستری استان ھا ضمن نظارت بر نحوه بکارگیری ظرفیت ھای قانونی در راستای حبس زدایی توسط قضات و ارائه آموزش ھای لازم در این زمینه به آنان، برنامه ریزی نمایند تا حداقل پانزده درصد آرای صادره از محاکم کیفری متضمن مجازات جایگزین حبس باشد.

ماده٨ ـ با عنایت به محدودیت مقرر در ماده ۶٠ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، مصوب ١٣٩٢ در رابطه با حبس بدل از جزای نقدی و مفاد ماده ٢٩ قانون مجازات اسلامی مبنی بر کاھش حداکثر مدت حبس بدل از جزای نقدی، قضات اجرای احکام و رؤسای زندان ھا بایدمراقبت نمایند که زندانی بیش از نصاب مقرر قانونی (سه سال در ماده ٢٩ قانون مجازات اسلامی و پانزده سال در ماده ۶٠ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز) در بازداشت نماند. در مواردی که تبدیل جزای نقدی به حبس مستلزم اتخاذ تصمیم از سوی دادگاه باشد، قاضی اجرای احکام مراتب عجز محکوم علیه از پرداخت جزای نقدی را جھت اقدام مقتضی به مرجع ذی ربط منعکس می نماید. دادستان مکلف است ضمن نظارت بر عملکرد قضات اجرای احکام و رؤسای زندان ھا، در مواردی که عدم پرداخت جزای نقدی منجر به بازداشت می شود، مدت بازداشت بدل از جزای نقدی به طور دقیق معین و به زندان ابلاغ شود.

تبصره ـ حکم موضوع مواد ٢٧ و ٢٩ قانون مجازات اسلامی در مورد محکومان به ارتکاب کلیه جرایم از جمله جرایم مرتبط با مواد مخدر و روان گردان به استثنای محکومان موضوع ماده ۶٠ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب ١٣٩٢ جاری می باشد .

ماده٩ـ چنانچه در قانون برای عناوین اتھامی مطرح در پرونده مجازات حبس مقرر نشده باشد و یا در مواردی نظیر جرایم موضوع بندھای ١ و ٢ مواد ۴ و ۵ و ٨ قانون مبارزه با مواد مخدر که مدت حبس مقرر در قانون کمتر از شش ماه است، در صورتی که متھم قادر به سپردن تأمین نباشد، پرونده با صدور کیفرخواست و به قید فوریت به دادگاه ارسال می شود. در مورد این پرونده ھا و نیز در مواردی که رسیدگی به طور مستقیم در صلاحیت محاکم است، دادگاه خارج از نوبت با قید فوریت و حتی الامکان در ھمـان روز، رسیدگی و حکم صادر می کند.

تبصره ـ رییس کل دادگستری استان مکلف است شعبی را برای رسیدگی به این پروندھ ھا اختصاص دھد و تا حد امکان از ارجاع دیگر پروندھ ھا به شعبه خودداری کند. مرکز مکلف است بستر ثبت اطلاعات موضوع این ماده را با عنوان «کیفرخواست فوری» و به نحوی که ارزیابی عملکرد شعب مذکور میسر باشد، فراھم نماید.

ماده١٠ـ با توجه به شرایط آزادی مشروط مندرج در ماده ۵٨ قانون مجازات اسلامی، رؤسای زندان ھا موظف اند با بررسی اخلاق، حالات و رفتار زندانیان در دوران تحمل حبس، درخواست آزادی مشروط زندانیان واجد شرایط را برای اجرای احکام دادسرا ارسال نمایند. قاضی اجرای احکام کیفری مکلف است حداکثر ظرف یک ھفته درخواست را بررسی و نتیجه رسیدگی اعم از ارسال پرونده به دادگاه و یا مخالفت با درخواست که باید ھمراه با ذکر دلایل باشد را در سامانه منعکس نماید تا به اطلاع زندانی برسد. رسیدگی به درخواست آزادی مشروط در دادگاه خارج از نوبت و با قید فوریت به عمل می آید.

ماده١١ـ سازمان مکلف است در اجرای ماده ٣١ قانون مبارزه با مواد مخدر، محکومانی که قادر به پرداخت تمام یا بخشی از جزای نقدی مورد حکم نمی باشند را به ازای چھارصد ھزار ریال برای ھر روز، صرفاً در زندان ھای نیمه باز یا مراکز اشتغال و حرفه آموزی نگھداری نماید.

تبصره ـ قاضی اجرای احکام با رعایت تبصره ١ ماده ٣١ نسبت به تقسیط جزای نقدی اقدام می نماید.

ماده١٢ـ به منظورکاھش جمعیت کیفری زندان ھا و پس از فراھم شدن امکانات لازم برای مراقبت الکترونیکی، قضات محاکم طبق مواد مربوط در قانون مجازات اسلامی، قانون آیین دادرسی کیفری، مقررات راجع به دادرسی الکترونیکی و آیین نامه اجرایی مراقبت ھای الکترونیکی مصوب ١٣٩٧ ،حکم به اجرای مجازات حبس از طریق حضور در محدوده مکانی مشخص تحت نظارت سامانه ھای الکترونیکی صادر می نمایند.

ماده١٣ـ شورای طبقه بندی زندانیان به ریاست قاضی اجرای احکام کیفری به صورت منظم و مستمر تشکیل جلسه داده و با اخذ نظریه مددکار اجتماعی معاونت اجرای احکام، در خصوص درخواست ھای مرخصی ، آزادی مشروط، نظام ھای آزادی و نیمه آزادی و آزادی تحت نظارت سامانه ھای الکترونیکی، عفو زندانیان واجد شرایط و سایر مواردی که در قانون آیین دادرسی کیفری به ویژه ماده ۵۵٣ قانون مذکور و آیین نامه اجرایی سازمان برای این شورا مقرر شده است، تصمیم مقتضی اتخاذ می نماید.

تبصره١ـ تا تصویب آیین نامه موضوع ماده ۵٢٠ قانون آیین دادرسی کیفری، دادستان ھا و رؤسای حوزه ھای قضایی بخش با رعایت ماده فوق و معیارھای مقرر در آیین نامه اجرایی سازمان، در صورت لزوم راساً نسبت به اعطای مرخصی اقدام می نمایند.

تبصره٢ـ رئیس کل دادگستری استان با پیشنھاد مدیر کل زندانھای استان حسب ضرورت نسبت به استقرار دادرس علی البدل در زندان حوزه قضایی ھر شھرستان اقدام می نماید تا در خصوص اعطای مرخصی به محکومان مالی و رسیدگی به درخواست ھای زندانی مبنی بر تقسیط، تبدیل جزای نقدی و آزادی مشروط تصمیم مقتضی اتخاذ شود.

تبصره٣ـ درصورتی که مددکار اجتماعی معاونت اجرای احکام به تعداد کافی نباشد، نظریه مددکاراجتماعی زندان اخذ می شود.

تبصره۴ـ سازمان مکلف است کلیه فعالیت ھای محکومان در زندان را جھت بررسی و سنجش اقدامات اصلاحی و تربیتی، اتقان مصوبات شورای طبقه بندی و بھره برداری مراجع قضایی امتیازبندی نماید.

ماده١۴ـ اعطای مرخصی به زندانیان با اخذ تأمین ھای کیفری، موضوع ماده ٢١٧ قانون آیین دادرسی کیفری به عمل می آید. زندانیان محکوم به حبس از بابت جرایم تعزیری درجه ھفت و ھشت، افرادی که باقی مانده محکومیت آنان کمتر از چھار ماه است و ھمچنین افرادی که نسبت به بازگشت آنان به زندان اطمینان حاصل است، به تشخیص قاضی اجرای احکام با صدور یکی از قرارھای تأمین کیفری موضوع بندھای الف، ب، پ، ت، ث، ج و چ ماده مذکور، در چارچوب قوانین و مقررات به مرخصی اعزام می شوند.

ماده١۵ـ با عنایت به قانون نحوه اجرای محکومیت ھای مالی در رسیدگی به ادعای اعسار خوانده یا محکوم مالی به شرح زیر اقدام می شود:

الف ـ ھرگاه خوانده دعوا تقاضای مھلت یا تقسیط نماید و یا مدعی اعسار باشد، در اجرای رأی وحدت رویه شماره ٧٢٢ مورخ ١٣/١٠/١٣٩٠ ھیأت عمومی دیوان عالی کشور دادگاه به ھر دو دعوا به صورت توأمان رسیدگی و حکم مقتضی صادر می نماید؛

ب ـ در خصوص ادعای اعسار محکوم علیه و درخواست محکوم له مبنی بر بازداشت وی به جھت امتناع از پرداخت محکوم به، مطابق ماده ٧ قانون نحوه اجرای محکومیت ھای مالی در مواردی که وضعیت سابق مدیون دلالت بر ملائت وی داشته یا مدیون در عوض دین، مالی دریافت یا به ھر نحو تحصیل مال کرده باشد، اثبات اعسار بر عھده اوست؛ مگر این که ثابت کند آن مال تلف حقیقی یا حکمی شده است. در مواردی که مدیون در عوض دین، مالی دریافت یا تحصیل نکرده باشد مانند مدیون به پرداخت مھریه و دیه، ھرگاه خوانده دعوای اعسار نتواند دلایل کافی بر ملائت فعلی یا سابق او را ارائه کند و یا ملائت او نزد قاضی محرز نباشد، ادعای اعسار با سوگند مدیون مطابق تشریفات مقرر در قانون پذیرفته می شود؛

پ ـ رسیدگی به درخواست اعسار زندانی خارج از نـوبت به عمل می آید. دادگاه به نحو مقتضی دادخواست و ضمائم آن را به محکوم له ابلاغ و ظرف حداکثر سی روز به موضوع رسیدگی و حکم مقتضی صادر می کند. دادگاه در صورت احراز اعسار زندانی، نسبت به آزادی وی اقدام می کند ھرچند رأی صادره غیرقطعی باشد؛

ت ـ مطابق ماده١١ قانون نحوه اجرای محکومیت ھای مالی در صورت ثبوت اعسار، چنانچه مدیون متمکن از پرداخت به نحو اقساط شناخته شود، دادگاه ضمن صدور حکم به اعسار، با ملاحظه وضعیت وی مھلت مناسبی برای پرداخت می دھد یا حکم به تقسیط بدھی صادر می کند.

ماده١۶ـ چنانچه محکومعلیه در اجرای ماده ٣ قانون نحوه اجرای محکومیت ھای مالی در زندان باشد، قاضی اجرای احکام با موافقت دادگاه و اخذ تأمین مناسب برای مدتی که دادگاه تعیین می نماید، به محکوم علیه جھت پرداخت محکوم به یا جلب رضایت محکوم له مرخصی اعطاء می کند. درخواست محکوم علیه و تصمیم دادگاه در سامانه ثبت و به زندان اعلام می شود.

ماده١٧ـ قضات اجرای احکام کیفری مطابق مفـاد مواد ۴٨٩ ،۵٠٢ ،۵۵٢ و ۵۵٣ قانون آیین دادرسی کیفری وظایفی از قبیل نظارت بر امور زندانیان، اعلام نظر درباره زندانیان واجد شرایط عفو و آزادی مشروط، پیشنھاد اجرای نظام ھای نیمھ آزادی و آزادی تحت نظارت سامانه ھای الکترونیکی، اتخاذ تصمیم درباره محکومان سالمند، محکومان مبتلا به بیماری ھای جسمی و روانی و دیگر زندانیان نیازمند به مراقبت و توجه ویژه و پیشنھاد کاھش مدت تعلیق اجرای مجازات محکومان را بر عھده داشته و مکلف اند با بررسی پرونده ھا در اسرع وقت اقدام مقتضی را به عمل آورند.

تبصره١ـ مرکز مکلف است بخش «مدیریت پرونده ھای نظارت قضایی زندانیان» را در سامانه ایجاد و در راستای وظایف قضات اجرای احکام کیفری مذکور در ماده ۴٨٩ قانون آیین دادرسی کیفری و در چارچوب «آیین نامه شیوه استقرار و اجرای وظایف معاونت اجرای احکام کیفری یا واحدی از آن در زندان ھا و مؤسسات کیفری مصوب ١٣٩۵ ،«دسترسی متناسب را برای آنان پیش بینی و برقرار کند.

تبصره٢ـ تمام درخواست ھای قضایی زندانیان در سامانه زندانی ثبت می شود و قاضی اجرای احکام کیفری مستقر در زندان حداکثر ظرف یک ھفته نسبت به بررسی و انعکاس نتیجه در سامانه اقدام می نماید. رئیس زندان نیز مراتب را به زندانی ابلاغ و نتیجه را با ذکر تاریخ و ساعت در سامانه منعکس می کند.

تبصره٣ـ رییس زندان در اجرای ماده ۵٠٢ قانون آیین دادرسی کیفری زندانیان بیمار را جھت اخذ نظر پزشکی قانونی به قاضی اجرای احکام کیفری معرفی می نماید. اظھارنظر پزشکی قانونی باید صریح، روشن و منطبق بر قیود مذکور در ماده ۵٠٢ قانون مذکور باشد.

ماده١٨ـ در اجرای وظایف محوله در آیین نامه اجرایی سازمان و این دستورالعمل، دادستان ھا، رؤسای حوزه ھای قضایی بخش و قضات اجرای احکام کیفری مکلف اند به نحو مستمر در زندان حضور یافته و مشکلات قضایی زندانیان و ادعاھای آنان از قبیل عدم پذیرش تأمین کیفری توسط مراجع قضایی، طولانی شدن فرآیند رسیدگی و ایام بازداشت و یا عدم توجه اتھام را بررسی کرده و با انعکاس آن به مقامات قضایی ذی ربط، موضوع را تا حصول نتیجه پیگیری کنند.

تبصره ـ درخواست زندانیان در سامانه ثبت و حداکثر ظرف یک ھفته پیگیری می شود و به شیوه مذکـور در تبصره ٢ ماده ١٧ این دستورالعمل به اطلاع زندان و زندانی می رسد.

ماده ١٩ ـ در خصوص زندانیان موضوع ماده ٣ قانون نحوه اجرای محکومیت ھای مالی به شرح زیر اقدام می شود:

الف ـ در صورت اعلام زندانی مبنی بر داشتن اموالی جھت اجرای حکم، قاضی اجرای احکام کیفری فھرست و مشخصات کامل اموال را نزد دادگاھی که حکم تحت نظر آن اجرا می شود ارسال و موضوع را تا حصول نتیجه پیگیری می کند؛

ب ـ در صورت وجود ابھام در رأی صادر شده، عدم تعیین خصوصیات و میزان دقیق مالی که باید مسترد شود و  یا در صورت نیاز به تعیین قیمت مال در فرض عین معین و قیمی بودن محکو م به و تلف واقعی یا حکمی آن،قاضی اجرای احکام کیفری در اسرع وقت نظر مرجع قضایی را اخذ و مراتب را به زندان اعلام می کند؛

پ ـ در صورت درخواست زندانی مبنی بر استفاده از مرخصی یا برقراری تماس با خارج از زندان در جھت اخذ رضایت محکوم له، قاضی اجرای احکام کیفری به فوریت و وفق مقررات حاکم ترتیب اعطای مرخصی یا تماس و ارتباط زندانی را فراھم می آورد؛

ت ـ در صورت عدم طرح دعوای اعسار در دادگاه توسط زندانی که مدعی اعسار است، قاضی اجرای احکام کیفری ضمن ارشاد، درخواست وی را اخذ و به دادگاه ارسال و نسبت به پیگیری پرونده تا حصول نتیجه اقدام می نماید؛

ث ـ در صورت تقاضای متھم یا محکوم علیه و در راستای جلب رضایت شاکی یا محکوم له، قاضی اجرای احکام کیفری مراتب را به شورای حل اختلاف ویژه امور زندانیان موضوع ماده ٢٠ این دستورالعمل اعلام و تا حصول نتیجه پی گیری می کند.

تبصره ـ تمام اقدامات فوق و نتایج حاصله در سامانه ثبت می شود.

ماده٢٠ـ مرکز امور شوراھای حل اختلاف مکلف است با ھمکاری سازمان به تعداد مورد نیاز در تمامی زندان ھا «شورای حل اختلاف ویژه امور زندانیان» تشکیل دھد. اعضای شورا باید در راستای تحقق صلح و سازش بین زندانی و شاکی یا مدعی خصوصی از تمامی ظرفیت ھای موجود استفاده کرده و در مسیر رفع مشکلات و حصول سازش به نحوی که به آزادی زندانی منجر شود، تلاش مضاعف نمایند.

ماده٢١ـ رؤسای زندان ھا و کانون ھای اصلاح و تربیت مکلف اند به طور مستمر وضعیت زندانیان را رصد کرده و آمار زندانیان و گزارش وضعیت آنان را به قاضی اجرای احکام کیفری، دادستان یا رئیس حوزه قضایی بخش و مقام قضایی مربوطه منعکس کنند.

تبصرهـ در اجرای تبصره ٣ ماده ۵١٣ قانون آیین دادرسی کیفری زندانی حق دارد حبس موضوع محکومیت خود را در زندان محل اقامتگاھش سپری نماید مگر آن که این امر موجب مفسده باشد که در این صورت با تشخیص قاضی صادرکننده رأی قطعی، محکوم علیه به نزدیک ترین زندان به محل اقامت وی منتقل می شود.

ماده٢٢ـ به منظور ثبت اطلاعات راجع به ھویت زندانیان و مشخصات کامل آنان و ارائه این اطلاعات به صورت برخط به رؤسای کل دادگستری ھا، دادستان ھا و رؤسای حوزه قضایی بخش، مرکز مکلف است با ھمکاری سازمان، سامانه الکترونیکی مربوط را در ھر حوزه قضایی راھ اندازی کند.

تبصره ـ دادستانی کل کشور معیارھای مؤثر در کاھش جمعیت زندان ھا مبتنی بر به کارگیری ھمه ظرفیت ھای مندرج در قانون آیین دادرسی کیفری و قانون مجازات اسلامی را تعیین و عملکرد دادگستری ھای سراسر کشور را بر اساس معیارھای فوق الذکر ارزیابی می کند و با ھمکاری مرکز، رتبه بندی تحلیلی ھر یک از استان ھا را در مقاطع سه ماھه جھت بھره برداری لازم به معاون اول قوه قضاییه ارائه می نماید.

ماده٢٣ـ رؤسای سازمان ھا، نھادھـا و واحدھای تابع قوه قضاییه از جمله ادارات کل زندان ھا، ثبت اسناد و املاک و پزشکی قانونی جھت اجرای دقیق مفاد این دستورالعمل که بر عھده سازمان متبوع آنان است، پیگیری ھای لازم را به عمل می آورند.

ماده٢۴ـ معاونت منابع انسانی قوه قضاییه با ھمکاری سایر بخشھای مرتبط نسبت به طراحی و اجرای دوره ھای آموزشی با موضوع کاھش جمعیت کیفری برای مدیران، قضات و ضابطان اقدام می نماید.

ماده٢۵ـ مرکز مکلف است سامانه ای تحت عنوان «کارنامه آماری تصمیمات قضایی» جھت ثبت عملکرد مقامھای قضایی در خصوص موضوعات این دستورالعمل ایجاد و امکان دسترسی به این کارنامه را به صورت برخط برای دادسرای انتظامی قضات فراھم کند.

تبصره١ـ مرکز مکلف است ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل، نظر دادستانی کل کشور و دادسرای انتظامی قضات در خصوص نحوه طراحی کارنامه مذکور را اخذ و در سامانه لحاظ کند.

تبصره٢ـ دادسرای انتظامی قضات در بررسی کارنامه آماری تصمیمات قضات، مفاد این دستورالعمل را مورد نظر قرار می دھد.

ماده٢۶ـ رئیس کل دادگستری استان بر عملکرد قضات دادسرا و دادگاه از جھت بکارگیری ظرفیت ھای قانونی در راستای کاھش جمعیت کیفری زندان ھا نظارت می نماید و قضاتی که با رعایت قوانین و مقررات از قرارھای منجر به بازداشت یا حکم حبس کمتر استفاده کرده و از مجازات ھای جایگزین حبس بھره می گیرند و ھمچنین دادستان ھا و قضات اجرای احکام کیفری که وفق قوانین و مفاد این دستورالعمل در جھت کاھش جمعیت کیفری اقدام می نمایند را به نحو مناسب تشویق کرده و برای آنان پاداش در نظر می گیرد. ھمچنین، رئیس کل دادگستری استان مکلف است در مورد قضاتی که عدم نظارت مستمر آن ھا نسبت به زندانیان منجر به بازداشت غیرقانونی افراد از قبیل ادامه بازداشت پس از اتمام محکومیت می شود، مراتب را به دادستانی کل کشور و دادسرای انتظامی قضات اعلام نماید.

ماده٢٧ـ نظارت، ھماھنگی و پی گیری اجرای دقیق مفاد این دستورالعمل با دادستان کل کشور است. در این راستا، ھر سه ماه یک بار جلسه ای به ریاست دادستان کل کشور و با عضویت معاون راھبردی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم، رئیس سازمان، رئیس مرکز، دادستان انتظامی قضات، رئیس کل دادگستری استان تھران و دادستان تھران در محل دادستانی کل کشور تشکیل می شود. در مراکز استان ھا نیز ھر ماه یک بار جلسه ای زیر نظر رئیس کل دادگستری و با حضور اعضای مرتبط جھت اجرای دقیق این دستورالعمل تشکیل و نسبت به گزارش ھا و مشکلات مربوط اتخاذ تصمیم می گردد. رئیس کل دادگستری استان موظف است ھر سه ماه یک بار گزارش جلسه و تصمیمات متخذه را برای دادستان کل کشور ارسال نماید.

ماده٢٨ـ دادستان کل کشور ھر شش ماه یک بار نحوه اجرای دستورالعمل را به رییس قوه قضاییه گزارش می کند و برای استان ھای دارای عملکرد مثبت پیشنھاد تشویق می دھد.

ماده٢٩ـ این دستورالعمل جایگزین دستورالعمل ساماندھی زندانیان و کاھش جمعیت کیفری زندان ھا به شماره ١٠٠/٣۵٣۴٨/٩٠٠٠ مورخ ٢٣/۶/١٣٩۵ رئیس قوه قضاییه است و در ٢٩ ماده و ٢٣ تبصره در تاریخ ٣١/۵/١٣٩٨ به تصویب رئیس قوه قضاییه رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است.

رئیس قوه قضاییه ـ سیدابراھیم رئیسی