نفقه زن

نفقه در هر شرایطی به زن تعلق می گیرد؟

نفقه

 نفقه در هر شرایطی به زن تعلق می گیرد؟

نفقه به معنی تامین نیازهای ضروری و اولیه زندگی است و از زمان عقد دائم به عهده شوهر می باشد. محاسبه مقدار نفقه باید با وضعیت اجتماعی زن متناسب باشد. ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی می‌گوید: «نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل: مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج، به واسطه نقصان یا مرض.»

پرداخت نفقه ربطی به نیاز یا عدم نیاز زن ندارد، به این معنی که حتی اگر ظاهرا زن به نفقه نیازی نداشته باشد یا شاغل و یا ثروتمند نیز باشد، نفقه به او تعلق خواهد گرفت.

 

 

نفقه از چه زمانی به زن تعلق می‌گیرد؟

یکی از سوالاتی که به دفعات از وکلای ما پرسیده می شود، این است که آیا مرد باید از زمان جاری شدن خطبه عقد، نفقه پرداخت کند یا بعد از ازدواج و از زمان شروع زندگی مشترک؟

طبق قانون، از لحظه جاری شدن عقد، مرد و زن به عنوان زوج شناخته می شوند و براساس این رابطه،‌ زن حق دارد از شوهرش نفقه دریافت کند. اما از زمان جاری شدن عقد تا زمان تمکین خاص زن، نفقه به او تعلق نمی‌گیرد. بنابراین، از زمانی که زن برای ازدواج و شروع زندگی اعلام آمادگی کند، حق دریافت نفقه برای او در نظر گرفته می شود.

همچنین به زنی که به شرط پرداخت مهریه توسط مرد، به بودن در خانه‌ شوهر و آغاز زندگی مشترک و زناشویی حاضر می شود، نفقه تعلق می‌گیرد. ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی می‌گوید: «زن می‌تواند تا مهریه به او تسلیم نشده، از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد، خودداری کند. مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود.»

در طلاق رجعی (طلاقی که مرد می‌تواند در مدت عده، به زن رجوع کند) مرد باید در زمان عده (سه ماه و ۱۰ روز پس از ثبت طلاق) به همسرش نفقه پرداخت کند. اما در صورت صدور حکم طلاق به دلیل عدم تمکین و عدم اطاعت زن، نفقه به او تعلق نمی‌گیرد. در شرایطی مانند طلاق بائن (طلاقی که در آن، مرد نمی‌تواند به زن رجوع کند) و در فسخ نکاح، نفقه‌ای به زن تعلق نمی‌گیرد.

 

 

شروط وجوب نفقه

برای اینکه زن از حق دریافت نفقه برخوردار باشد، شروط زیر لازم است:

 

۱- دائمی بودن عقد

در ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی آمده است: «در عقد دائم نفقه زوجه به عهده شوهر است.»

۲- تمکین کامل زن

در حالتی که زنی به همسر خود تمکین نکند، عنوان ناشزه به او تعلق می گیرد و در نتیجه پرداخت نفقه از عهده شوهر ساقط می شود.

 

 

اثبات پرداخت نفقه

اثبات اینکه نفقه به زن پرداخت شده است یا نه، به عهده خود مرد است. لذا به محض درخواست نفقه از سوی زن، مرد ملزم است دلایل کافی مبنی بر عدم تمکین زن را ارائه دهد. اثبات نشوز (عدم تمکین) زن در دادگاه، حقوق مشخصی مانند قطع شدن نفقه و اجازه ازدواج مجدد را برای مرد امکان پذیر می کند.

 

 

پرداخت نفقه در شرایط متفاوت

 

تقدم نفقه زن دائم به سایرین

نفقه زن دائم بر نفقه فرزندان ارجحیت دارد، به طور مثال اگر مردی، همسری دائم (عقد دائم) و پدر و مادری دارد که مستحق نفقه هستند، در این صورت باید ابتدا نفقه همسر دائمی خود را پرداخت کند و سپس اگر توانایی مالی داشت، به پدر و مادر خود نیز پرداخت کند.

 

 

پرداخت نفقه در زمان عقد موقت (صیغه)

زوجه در هنگام عقد موقت استحقاق دریافت نفقه را ندارد مگر این که در زمان عقد، پرداخت نفقه نیز جزء توافقات زوجین بوده باشد. بنابراین واریز نفقه باید در هنگام شرط عقد بین زوجین مشخص شده باشد.

 

 

پرداخت نفقه در شرایط  مجنون بودن زوج

در این شرایط اگر زوجه ولی خاص نداشته باشد، دادگاه برای او قیمی را تعیین می‌کند تا نفقه او را پرداخت کند. مجنون بودن و کوچک بودن زوج باعث می‌شود تا دادگاه مداخله کند و  قیمی را تعیین کند.

 

 

پرداخت نفقه در شرایط  بیماری زوجه

هزینه های درمان زن که در قانون از موارد نفقه به شمار می آید، شامل هزینه های درمان متعارف می باشد و اگر زوجه دچار بیماری صعب العلاج یا مورد پزشکی خاصی شده باشد که شامل هزینه های زیادی باشد، اجباری برای پرداخت این هزینه ها برای شوهر نیست. در این شرایط، قاضی رسیدگی کننده پرونده نفقه با توجه با قانون، شرع و اوضاع و احوال زوجین و وضعیت مالی آن ها تصمیم مناسب را اتخاذ خواهد کرد.

 

 

پرداخت نفقه در شرایط مفقودالاثر بودن زوج  

در صورت مفقود الاثر بودن مرد، زن می‌تواند به دادگاه مراجعه کرده و وضعیت کنونی خود و همسرش را برای دادگاه بیان کند تا دادگاه از اموال زوج، نفقه او را تعیین و پرداخت کند.

 

 

پرداخت نفقه در زمان وفات

براساس اصلاحیه ماده قانونی مدنی ۱۳۸۱، در صورتی که شوهر فوت کند، کسانی که پرداخت نفقه را متقبل شده‌اند، باید باید این مسئولیت حقوقی را به انجام برسانند.

 

 

میزان و مبلغ نفقه زن 

در قانون میزان دقیقی برای نفقه زن مشخص نشده است، ولی ملاک تعیین و تامین آن، نیازهای زوجه و شان اوست که در شرایط زمانی و مکانی متفاوت، میزان آن متغیر خواهد بود.

نکته: بر طبق ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی، اگر زن بتواند اثبات کند که زندگی مشترک او با همسرش ضرر مالی، شرافتی یا بدنی به همراه دارد، دادگاه او را محکوم به تمکین نخواهد کرد که در این صورت عدم تمکین او باعث از بین رفتن حق نفقه نمی شود.

نکته: دادخواست تهیه مسکن مستقل از سوی زن در سالهای اخیر توسط دادگاه های خانواده پذیرفته نمی شود و زوجه باید صرفا دادخواست مطالبه حق خود را بدهد.

 

 

ضمانت اجرای قانونی عدم پرداخت نفقه

چنانچه زوج از پرداخت نفقه زوجه امتناع کند یا در صورت صدور حکم محکومیت او توسط دادگاه، اجرای این حکم به واسطه ناتوانی مالی مرد در پرداخت آن، ممکن نباشد یا در شرایطی که الزام زوج به تامین نفقه امکان پذیر نباشد، زن حق خواهد داشت به دلیل عدم پرداخت نفقه از سوی مرد و عدم امکان الزام شوهر به پرداخت آن، از دادگاه تقاضای طلاق کند.

دادگاه نیز پس از بررسی و احراز شرایط مذکور، ضمن حفظ کلیه حقوق قانونی و مطالبات زوجه اعم از مهریه و نفقه معوقه، مرد را مجبور به جدایی زن کرده و حکم طلاق را صادر خواهد کرد. علاوه بر اینکه مبلغ نفقه معوقه از طریق محاکم خانواده قابل مطالبه است، ترک انفاق زن مجرمانه است و به شرط تحقق شرایط قانونی، حکم تعقیب کیفری و مجازات شوهر را به همراه خواهد داشت.

قانون جدید تصویب شده حمایت خانواده می‌گوید: اگر مردی با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب‌‌النفقه امتناع کند به حبس تعزیری درجه ۶ محکوم می‌شود. تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و در صورت گذشت وی از شکایت در هر زمان تعقیب جزایی یا اجرای مجازات موقوف می‌‌شود. البته در تحقق عنوان مجرمانه ترک انفاق و تعقیب کیفری شوهر، علاوه بر تمکین زوجه، احراز توانایی مالی و ملائت شوهر نیز ملاک عمل خواهد بود.

 

 

طلاق و نحوه پرداخت نفقه

در زمان طلاق رجعی مرد باید در مدت ۳ ماه و ۱۰ روز به همسر خود نفقه پرداخت کند. درصورتی که زن از شوهرش، تمکین کند نفقه به او تعلق خواهد گرفت. تنها استثنا در این مورد، طلاق بائن همراه با فسخ نکاح است که زوجه نمی‌تواند نفقه ای را دریافت کند.

براساس ماده ۱۱۰۹ قانون مدنی، در طلاق رجعی زوج باید نفقه همسر خود را واریز کند، مگر این که زوجه نشوز بوده و از شوهر خود تمکین نکند. باردار بودن زوجه نیز باعث دریافت نفقه می‌شود و زوج باید تا زمان حمل، نفقه او را بپردازد.

 

 

مراحل اقدام برای نفقه

در گام اول لازم است زوجه برای مطالبه نفقه، به دادگاه مراجعه کند. در این موارد، محاکم خانواده برای تعیین مقدار نفقه زن از کارشناس رسمی دادگستری کمک می گیرند و کارشناس مورد نظر طی تماس با زوجین و تحقیق در مورد شرایط آنها و با درنظر گرفتن شئونات، تحصیلات و خانواده پدری، میزان آن را تعیین می کند.

پس از ابلاغ نظر کارشناس، شخصی که اعتراض دارد ظرف مدت ۷ روز نسبت به اعتراض خود با ذکر دلایل اقدام می کند و دادگاه برای بررسی مجدد میزان نفقه از هیئتی سه نفر متشکل از کارشناسان حقوق زوجه، استفاده می کند. در صورتی که مرد نسبت به پرداخت نفقه ناتوان باشد یا در مقابل واریز نفقه امتناع کند و هیچ مالی را به زن پرداخت نکند، در این صورت زوجه می‌تواند درخواست طلاق بدهد.

زوجه می‌تواند دادخواست خود را در دو نسخه تنظیم کرده و به دادگاه تسلیم کند. همچنین باید در دعوی نفقه، تمبری را باطل کند. در این شرایط حتی زن می‌تواند از شوهر خود برای پرداخت هزینه دادرسی نیز درخواست کند. در صورتی که زوجه از عهده پرداخت هزینه تمبر به لحاظ مالی بر نیاید، در ضمن این که می تواند نسبت به دریافت نفقه دادخواستی را ارائه دهد، می‌تواند برای هزینه تمبر نیز دادخواست جداگانه ای را تنظیم کند و شهودی را برای ناتوانی مالی خود معرفی کند تا با این روش از پرداخت هزینه دادرسی نیز معاف شود.

البته نفقه یک بعد حقوقی دارد که می توان با توجه به مقدار درخواستی نفقه، دادخواست آن را به شورای حل اختلاف یا دادگاه ارائه داد. اگر میزان این مبلغ در اصطلاح حقوقی کمتر از ۲۰ میلیون تومان باشد، از طریق شورای حل اختلاف و اگر بالای ۲۰ میلیون تومان باشد، از طریق دادگاه خانواده قابل پیگیری است.

پرداخت نکردن حق نفقه زوجه، وجه کیفری دارد که برای اطلاعات بیشتر می توانید با وکیلی کارآمد مشورت کنید.