مطالبه مهریه زن

آیا مطالبه مهریه سقف مشخصی دارد؟

گرچه پرداخت مهریه طبق دستورات صادره توسط رئیس قوه قضاییه، نسبت به سال های قبل راحت تر شده است، ولی موضوع زندان و حکم جلب همچنان پابرجا و قابل اجرا است. این قوانین به نحوی رسیدگی شده است که پرداخت مبلغ مهریه، زوج را دچار سختی بیش از حد نکند و با توجه به شرایط مالی او، تقسیط مبلغ صورت گیرد. بنابراین در این شرایط کمتر شاهد حکم زندانی های طولانی هستیم. اما حق مطالبه مهریه همچنان باقیست.

 

البته مطابق قانون جدید، نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، ضمانت اجرای حبس برای عدم پرداخت دین مالی، در مورد مهریه فقط تا سقف ۱۱۰ سکه بهار آزادی یا معادل آن اجرا خواهد شد و نسبت به مازاد، قانونگذار، اثبات ملائت زوج را شرط مطالبه مهریه از سوی زوجه قرار داده است. این موضوع تا این اندازه اهمیت دارد که بحث مطالبه مهریه از وراث، خود یکی از مهمترین بحث های مطالبه این حق قانونی است.

مطالبه مهریه

چه مواردی می تواند به عنوان مهریه تعیین شود؟

 اکثر افراد، مهریه یا همان صداق را تعدادی سکه طلای بهار آزادی تعیین می کنند و برای ضمیمه آن نیز یک جلد کلام الله مجید و همچنین یک جفت آینه و شمعدان و شاخه ای نبات در نظر می گیرند.

 

اما از نظر حقوقی و مطابق با قانون مدنی، هر چیزی را که جنبه مالی و ارزش مادی داشته باشد و اشخاص بتوانند مالک آن بشوند و همچنین بتوان برای آن قیمتی را تعیین کرد، می تواند به عنوان مهریه تعیین شود.

 

 مطابق ماده ۱۰۷۸ قانون مدنی:

«هر چیزی را که مالیت داشته و قابل تملّک نیز باشد می توان مهر قرار داد.»

 

چنانچه برای مطالبه مهریه، وجه نقد تعیین شود و زوجه پس از گذشت سال ها آن را درخواست کند، مهریه وی مطابق با تغییرات قیمت و تورم سالانه، محاسبه و به وی پرداخت خواهد شد. در رابطه با این موضوع، در تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی آمده است:

 

«چنانچه مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تاُدیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می گردد، محاسبه و پرداخت خواهد شد مگر اینکه زوجین در حین اجرای عقد به نحو دیگری تراضی کرده باشند».

 

سقف مطالبه مهریه تا چه میزانی است؟

در حال حاضر عموم مردم تصور می کنند، مهریه سقف مشخصی دارد و امکان تعیین این مال به بیش از ۱۱۰ عدد سکه امکان پذیر نیست.

 

علی رغم این تصور و استنباط نادرست، قوانین جدید می گوید: این مال شرعی و قانونی می‌تواند به هر میزانی وجود داشته باشد و زوج در صورت تمکن مالی و دارایی، ملزم به پرداخت مهریه به صورت کامل است. اما مطابق قوانین اگر مال و دارایی ای از مرد موجود نباشد، امکان جلب و حبس کردن او تا پرداخت تعهد مهریه یا تعیین شرایطی برای پرداخت مهریه (مانند تقسیط ) حداکثر تا سقف ۱۱۰ عدد سکه وجود خواهد داشت.

 

در این شرایط اگر تا میزان ارزش ۱۱۰ عدد سکه به هر نحوی، به زن پرداخت شود، امکان جلب و حبس کردنِ مرد برای بیش از ۱۱۰ عدد سکه منتفی می‌شود. نکته مهم این است که هر زمان مالی از مرد یافت شود، امکان وصول آن از اموال شوهر حتی بیشتر از ۱۱۰ عدد سکه نیز پابرجا خواهد ماند.

 

مهریه

آیا امکان مطالبه مهریه در هر زمانی وجود دارد؟

 نوع مطالبه مهریه بحث پرچالش بسیاری از خانواده هایی است که با مسئله ازدواج و زوجیت به هر نحوبی درگیر هستند. مطابق قانون، مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه است و البته در هیچ متن قانونی ای به این امر اشاره نشده است. بنابراین حتی اگر اشاره‌ای به نوع مهریه نشود، اصل بر عندالمطالبه بودن آن است. اما امروزه دفاتر ثبت ازدواج، بنا بر بخشنامه‌ی سازمان ثبت اسناد مکلف هستند از زوجه در خصوص نوع مهریه سوال بپرسند و آن را در دفاتر ازدواج ثبت کنند.

 

عندالمطالبه بودن مهریه‌ این امکان را به زوجه می دهد تا هر زمان که می خواهد، این مال قانونی را مطالبه کند. در این حالت شوهر موظف به پرداخت آن صرف نظر از وضعیت مالی­ خویش است.

 

از سوی دیگر، مهریه‌ی عندالااستطاعه به این معنی است که حتی در صورت مطالبه‌ی مهریه، هر زمان که مرد توانایی پرداخت این مال را داشته باشد، قابل وصول خواهد بود.

 

اهمیت این دو عنوان از زمانی بیشتر شد که براساس بخش‌نامه‌ی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، دفاتر ثبت ازدواج مکلف به تعیین و ثبت نوع مهریه در دفاتر ازدواج شدند و پیش از آن در هیچ قانونی از نوع مهریه هیچ صحبتی نشده بود. البته باید توجه داشت که امروزه با وجود بحثی به نام «اعسار» در عمل، در صورت نداشتن دارایی و اموال حتی در صورت عندالمطالبه بود مهریه، پرداخت این مال در گرو وضعیت مالی مرد خواهد بود.

 

مطالبه مهریه بعد از طلاق

حق مطالبه مهریه ربطی به موضوع طلاق ندارد، یعنی زن می‌تواند بعد از اجرای حکم طلاق حق مهریه خود را مطالبه کند. مطابق قوانین مدنی، مهریه باید مالیت داشته باشد، یعنی بتوان آن را به تملک خود درآورد.

 

مهریه در زمان اجرای عقد نکاح تعیین می‌شود و شامل دو نوع مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه است.

مهریه و طلاق توافقی

در طلاق توافقی  یا طلاق از طرف زوجه نیز که به صورت طلاق خلع می باشد، زن چیزی از مهریه را در قبال طلاق اصطلاحا بذل می کند که در این جا نیز زن با اختیار از مقداری از مهریه در قبال طلاق صرف نظر می کند که باز هم ارتباطی به عدم استحقاق مهریه به زوجه (زن)  و ندادن مهریه توسط مرد ندارد.

 

در صورتی که به خاطر مهریه در طلاق توافقی چک یا سفته ای اخذ شده باشد، زن می تواند در صورت عدم وصول آن، به استناد مدارک مذکور از طریق دادگاه درخواست مطالبه کند و با تایید قطعیت حکم، امکان جلب و توقیف اموال مرد وجود دارد. اما اگر سندی از بابت مهریه دریافت نشده باشد و مرد در موعد توافق شده، مهریه را پرداخت نکند، زن می تواند از طریق دادگاه و با دادن دادخواست «مطالبه مهریه» را درخواست کند. توجه کنید که ازدواج مجدد زن پس از طلاق، مانع احقاق مهریه قبلی نمی شود.

 

بر طبق ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، دادگاه صرفا تا ۱۱۰ سکه بهار آزادی یا معادل آن را در حالت نپرداختن اقساط، دستور به جلب مرد صادر می کند و برای مازاد آن، زن باید اموالی را از مرد به دادگاه معرفی کند.

 

در احکام و منابع شرعی، به طلاق رجعی و طلاق بائن (از جمله طلاق های خلع و مبارات) پرداخته شده و با توجه به رویه عملی موجود در سیستم قضایی و دادگاه ها، می توان طلاق توافقی را در بسیاری از موارد، به نوعی طلاق خلع و یا حتی مبارات دانست.

 

در طلاق خلع، زوجه از زوج کراهت پیدا می کند و در ازای مالی که به همسر خود می بخشد که ممکن است معادل کل مهریه یا قسمتی از مهریه یا حتی بیشتر از آن باشد، مرد را برای طلاق متقاعد می کند. از سوی دیگر اگر کراهت متقابل باشد و طرفین نسبت به یکدیگر، انزجار داشته باشند و زوج برای اینکه زوجه را متقاعد به طلاق کند، مهریه خود یا بخشی از آن را به مرد می  بخشد که در این حالت، طلاق از نوع مبارات محسوب می شود.

 

پس تفاوت این دو نوع طلاق بائن در این نکته نهفته است که در طلاق خلع، کراهت از جانب زن است و مالی که زن به مرد بذل می کند، ممکن است بیشتر از میزان مهریه باشد، اما در طلاق مبارات، کراهت از جانب هرطرفین بوده و مالی که زن به مرد می بخشد، نمی تواند بیش از میزان مهریه باشد.

 

در حالتی که زن ناشزه باشد، به این معنی که عدم تمکین کند و از شوهرش تمکین نکند یا این که بیمار باشد یا حتی مرتکب جرمی شده باشد یا خیانت کند و مرتکب رابطه نامشروع شود، ارتباطی به احقاق مهریه او ندارد و حتی تمام این موارد، مانع دریافت و استحقاق زن نسبت به مهریه اش نمی شود. به طور کلی، رابطه نامشروع زن یا ناشزه بودن او، مطالبه مهریه را از بین نمی برد.

مهریه

 

عقد موقت و مهریه

عقد موقت از نظر قانونی و شرعی شامل دریافت و پرداخت مهریه می باشد و اصولی دارد که عدم آگاهی از آن در بیشتر موارد، دعوی بین زوجین را تشکیل می‌دهد. زنی که ازدواج موقت کرده است و تصمیم گرفته‌‌ مهریه اش را از همسرش مطالبه کند، می تواند طبق قانون “مهرالمعلوم و مدت المعلوم” مهریه خود را مانند ازدواج های دائمی دریافت کند. با این تفاوت که در ازدواج دائم، زوجه نسبت به  نفقه  هم حق دارد، اما در ازدواج موقت زن از حق نفقه برخوردار نیست، به جز مواردی که در صیغه‌ نامه‌ او شرط شده باشد.

 

نکته مهم این است که مطالبه مهریه جزو طلب‌های ممتازه است، یعنی اگر افراد دیگری از مرد طلبکار باشند، طلب زن نسبت به آن مطالبات، مقدم است.

 

اجرای مهریه از طریق ثبت چگونه است؟

بعد از شکایت زن از مرد و دادخواهی او، دادگاهی برای رسیدگی به موضوع مطالبه مهریه تشکیل می شود و حتی در صورت عدم استطاعت مالی مرد، حکم پرداخت این مال توسط دادگاه صادر می شود. در این حالت حتی اگر مرد بعد از صدور حکم نیز مالی به دست آورد، به نفع زن و به عنوان مهریه او ضبط می شود. اجرای احکام مرجع رسیدگی به این موضوع است و زن با مراجعه به بخش اجرای احکام دادگاه درخواست اجرای حکم می‌کند.

 

در حالت دوم اگر مرد توانایی پرداخت مهریه را داشته باشد، در این صورت زن با سند ازدواج به دفتر ثبت کننده ازدواج مراجعه کرده و بعد از پرداخت نیم عشر دولتی بابت اجرای مهریه توسط زوجه و شکایت از طریق اداره ثبت، طی نامه ای به مرد اطلاع داده می شود که مهریه زن را پرداخت کند، در غیر این صورت اموال او توقیف می شود. همچنین از طریق اداره ثبت می توان حکم ممنوع الخروج  شدن مرد را صادر کرد و تا پرداخت نکردن بدهی مرد، این حکم همچنان پابرجاست.

 

در صورت طولانی شدن این روند و عمیق تر شدن دعوی، زمانی در حدود ۵ تا ۶ ماه لازم است تا دادگاه به این امر رسیدگی کند. اما در صورت انجام این امر ازطریق اداره ثبت، این زمان به ۱۵ روز کاهش می یابد.

مطالبه مهریه

آیا می توان از دادن مهریه فرار کرد؟

در گذشته بسیاری از مردها برای شانه خالی کردن از پرداخت مهریه، اموال و دارایی های خود را به محض تصمیم به جدایی و بروز مشکلات، به نام یکی از نزدیکان خود می زدند و در دادگاه نیز وانمود می کردند مالی برای پرداخت مهریه همسرشان ندارند.

 

اما در قوانین جدید این راه بسته شده است. بر اساس قوانین، مردان موظفند مال قانونی و شرعی همسرشان را پرداخت کنند. در این حالت حتی اگر اموال و دارایی هایشان را قبل از اقدام به طلاق به نام افراد دیگری به خصوص نزدیکانشان بزنند، مطابق با ماده ۲۱۸ قانون مدنی:

معامله ابطال و آن مال یا دارایی به نام مرد برگردانده می شود.

 

 

حکم مهریه در صورت فوت یکی از طرفین

طبق قانون زوجه می تواند پس از مرگ زوج نیز مهریه خود را مطالبه کند. اگر تا زمان حیات شوهر، مهریه زن پرداخت نشده باشد. با توجه به اینکه مطالبه مهریه زن از مطالبات ممتازه به حساب می‌آید، بعد از فوت مرد، باید به زن پرداخت شود. در این شرایط اگر مرد مال یا دارایی ای داشته باشد، بخشی از مال که مساوی با مهریه زوجه است، توقیف می شود و پس از دریافت این مهریه توسط زن، مابقی بدهی‌های مرد از اموالش کسر خواهد شد.

 

مهریه زن جزو مواردی است که به هیچ وجه، در مقوله سهم الارث او جای نمی گیرد و در این مورد اگر شخص فوت شده فرزندی نداشته باشد، بعد از کسر مهریه از اموال مرد، یک چهارم از کل اموال باقی مانده زوج، به عنوان ارثیه به زوجه می رسد. اگر متوفی دارای فرزند باشد، این سهم الارث زن به یک هشتم کاهش می یابد. اگر شخص فوت شده بیش از دو زن داشته باشد، همین یک هشتم بین زن‌ها تقسیم می‌شود.

 

در صورتی که زنی قبل از مطالبه مهریه و دریافت آن، فوت کند، خانواده زن می تواند مهریه دخترشان را مطالبه کنند و چون پرداخت آن، وظیفه قانونی و شرعی مرد است، بعد از فوتش جزو ماترک او است و وراث زن می توانند از مهریه‌اش ارث ببرند.

 

 

مطالبه مهریه از زوج خارج از کشور چگونه است؟

در شرایطی که طلاق توافقی باشد و در مورد حقوق ناشی از زوجیت مانند مهریه، اجرت المثل، حضانت و… توافق شده باشد،فردی که در خارج از ایران زندگی می کند، می تواند وکالت در طلاق رسمی را که در یکی از سفارت خانه ها یا کنسول گری های ایران در خارج کشور تنظیم شده است، را برای همسر یا یکی از اقوام یا معتمدین خود ارسال کند تا آن شخص در ایران برای او وکیل دادگستری انتخاب کند.

 

 وکیل دادگستری تنها از جانب موکل خود می تواند در محاکم قضایی و حتی برای طلاق توافقی مقیم خارج به وکالت از او اقدام کند. بدیهی است شخصی که وکالت در طلاق به او واگذار شده است، فقط می تواند با آن وکالتنامه برای موکلش با وکیل دادگستری قرارداد ببندد.

 

 

مطالبه مهریه از پدر شوهر

یکی از سوالاتی که مکررا از وکلای ما پرسیده می شود این است که آیا  زوجه می تواند برای مطالبه مهریه از پدر شوهرش درخواست کند؟

تنها در یک مورد این امر امکان پذیر است و آن در حالتی است که پدر شوهر به عنوان ضامن در زمان جاری شدن صیغه عقد، محل ضامن بودن پسرش را امضا کرده باشد. بنابراین، زن می تواند برای درخواست مهریه به پدر شوهرش که به عنوان ضامن شوهرش معرفی شده بود، اقدام کند.

 

توجه کنید که ضامن شدن پدر شوهر باید به صورت رسمی امضا و در دفتر عقد ازدواج تایید شده و به ثبت رسیده باشد و تنها به صورت قول کلامی و با گفتن اینکه من ضامن پسر خود می شوم، صورت قانونی ندارد.